विख्यात मार्गदर्शक,तत्त्वज्ञ,भौतिकशास्त्रातील पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांचे मित्र आणि शिक्षकांचे सर प्रा.आर.एन.पाटील यांचे निधन

मावळ मराठा न्युज- विख्यात मार्गदर्शक, तत्त्वज्ञ, सर्व भौतिकशास्त्रातील पदव्युत्तर विद्यार्थ्यांचे मित्र आता आपल्यात नाहीत! प्राध्यापक आर. एन. पाटील, एक विख्यात भौतिकशास्त्रज्ञ, यांनी कोल्हापूरच्या शिवाजी विद्यापीठात भौतिकशास्त्र विभागाचे प्रमुख म्हणून सेवा केली. वृद्धापकाळामुळे त्यांचे १० फेब्रुवारी, २०२५ रोजी निधन झाले. प्राध्यापक पाटील यांनी त्यांच्या कार्यकाळात भौतिकशास्त्र क्षेत्रात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आणि विभागाच्या शैक्षणिक आणि संशोधन उपक्रमांच्या प्रगतीत मोलाची भूमिका बजावली. मटेरियल सायन्स, सॉलिड स्टेट फिजिक्स, स्पेक्ट्रोस्कोपी, स्पेस फिजिक्स, एनर्जी स्टडीज, फेरोईलेक्ट्रीक्स, फेराईट्स या संशोधन प्रयोगशाळांनी त्यांच्या कार्यकाळात भौतिकशास्त्र विभागाचे प्रमुख म्हणून काम केले. भौतिकशास्त्र विभागातील अनेक शिक्षक त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली पीएच.डी.केलेल्या आहेत. त्यामुळे प्रा. आर. एन. पाटील आमच्या सर्व शिक्षकांचे ‘सर’ होते. त्यांनी फक्त प्रा. एस. एच. चव्हाण, प्रा. एस. आर. सावंत, प्रा. एम. बी. डोंगरे, प्रा. बी. के. चौगुले, प्रा. खासबारदार, दिवंगत प्रा. एस. ए. पाटील यांना पीएच.डी. साठी मार्गदर्शन केले नाही तर सर्वांचे मेंटोर होते. त्यांना भौतिकशास्त्राच्या सर्व शाखांमध्ये प्रावीण्य होते. तात्त्विक विचारांमध्ये ते निष्णात होते. त्यांनी बर्‍याच वर्षांपासून भौतिकशास्त्रातील एम. फिल. अभ्यासक्रमात संशोधन पद्धतशास्त्र विषय शिकवला. पेपरचा अभ्यासक्रम समजण्यासाठी खूप अवघड होता, विद्यार्थ्यांच्या नाराजीच्या सुरानंतरही त्यांनी तोच पेपर सुरू ठेवण्यावर जोर दिला. प्रा. श्याम तोडकरी (सेवानिवृत्त संगमेश्वर कॉलेज सोलापूर) यांनी त्यांच्या आठवणी शेअर केल्या आहेत, ‘सर’ संशोधन पद्धतशास्त्र शिकवण्यासाठी सोलापूर (कोल्हापूरमधून) येथे आले होते व आठवडाभर एकट्याला शिकवित होते. सर्व विद्यार्थ्यांना त्यांचे प्रेम लाभले. प्रा. तोडकरी यांच्या मते, आमच्या १९८० च्या बॅचच्या विद्यार्थ्यांनी शैक्षणिक, वैज्ञानिक क्षेत्रात आपली कर्तव्ये पार पाडली आहेत, हे सर्व ‘सर’ यांच्या शिकवणी आणि नीतिमूल्याधीस्थित मार्गदर्शनामुळे केले आहे. १९८० साली एम.एससी. उत्तीर्ण झालेल्या विद्यार्थ्यांनी त्यांची साधेपणा, महान धैर्य एका प्रसंगातून अनुभवले आहे. मुलांच्या वसतिगृहातील क्रमांक ३ मधील आमच्या मित्रांपैकी एकाने मानसिक विकाराने त्रस्त होता, तो आपल्या वसतिगृहाच्या खोलीबाहेर येत नव्हता. आमच्या मित्रांनी ‘सर’ ना बोलावले, ते आले, त्याला बाहेर येण्यासाठी समजविले, त्याला त्वरित वैद्यकीय मदत दिली, त्यानंतर डॉ. श्रीमती. पाटील यांनी वैद्यकीय डॉक्टर म्हणून मदत केली. त्या विद्यार्थ्यांकडून शुल्काची अपेक्षा कधीच नव्हती. त्यांच्या नेतृत्वाने आणि समर्पणाने त्यांच्या सहकाऱ्यांवर आणि विद्यार्थ्यांवर कायमस्वरूपी प्रभाव पाडला आहे. पीजी/संशोधन विद्यार्थ्यांच्या मुद्द्यांच्या संदर्भात त्यांच्या मते खूप ठाम होते, प्रत्येक समस्येचे तात्त्विक उत्तर ‘सर’कडून आले आहे. प्रा. डी. जे. ढगे (सेवानिवृत्त मॉडर्न कॉलेज, वाशी नवी मुंबई) यांच्या मते “मंद गतीचे आणि वेगवान शिकणारे यांच्यात भेदभाव केला जात नव्हता. डॉ. एम. एस. गायकवाड (कॅम्पस डायरेक्टर, सिंहगड इ लोणावळा) म्हणाले, “विद्यार्थ्यांचे समुपदेशन हे त्यांचे कौशल्य होते” – अनेक विद्यार्थ्यांना लाभ मिळाला आहे आणि त्यांच्या जीवनात बदल झाला आहे. मी (सेवानिवृत्त सिंहगड इन्स्टिट्यूटच्या एन.बी.एन. कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड सायन्स, लोणावळा) देखील त्यांच्या गुणांचा लाभार्थी आहे, ‘सर’ यांनी मला विचारले की तुम्ही आय.आय.टी. कानपूर मधून मटेरियल सायन्समध्ये एम. टेक. करण्यास इच्छुक आहात का? त्यांचे माझ्याकडे व्यक्तिगत लक्ष देणे हे माझ्यासाठी प्रेरणास्त्रोत होते. त्यांनी शिवाजी विद्यापीठाच्या प्रभारी कुलगुरू म्हणून काम केले, एकदा मी त्यांना विचारले, ‘सर’, तुम्ही कुलगुरू पद का घेत नाही? निवड प्रक्रिया मध्ये हस्तक्षेप करणाऱ्या राजकारण्याचे त्यांनी उघडपणे नाव घेतले. प्रा. सी. डी. लोखंडे (संशोधन संचालक, डी. वाय. पाटील मेडिकल विद्यापीठ, कोल्हापूर) म्हणाले की ‘सर’ मला फेलोशिप घेण्यासाठी प्रोत्साहित करायचे, मला कधीच थांबवले नाही, नेहमीच प्रोत्साहन दिले, ज्यामुळे मला सामग्री विज्ञानात जागतिक नेतृत्वाच्या पातळीवर पोहोचता आले.प्रा. पाटील यांचा मुलगा डॉ. अविनाश पाटील, जो सध्या शिवाजी विद्यापीठात इतिहास विभागाचे प्रमुख म्हणून कार्यरत आहे, त्यांच्या मागे आहे. शैक्षणिक समुदायाने प्रा. आर. एन. पाटील यांना भौतिकशास्त्रातील त्यांचे अमूल्य योगदान आणि शिक्षणाप्रति त्यांची अखंड वचनबद्धता यासाठी स्मरण केले आहे.